Alihan Töre Sağuni

Alihan Töre Sağuni (1885-1976)

Alihan Töre  Şakirhocaoğlu (Sağuni :Balasagun’da doğduğu için bu ismi kullanmıştır) (d.21.03.1885-Tokmak- ö.28.02.1976- Taşkent)

Din ve toplum önderi, ulema, Özbek bir aileye mensup olan Alihan Töre Sağunî, 1885 yılında Kırgızistan’ın Tokmak (eski Balasagun) şehrinde doğdu. İlk tahsilini kendi memleketinde yaptıktan sonra Mekke, Medine, Buhara gibi ünlü İslâm merkezlerinin mektep ve medreselerinde tahsil gördü.

Çar memuriyeti yerli nüfusundangündelikçi alma siyasetine karşı çıktığı için padişahın gizli polisi takibine aldı. 1914–1916 yıllarında Çarlık Rusya’sının Türkistan’ı işgaline karşı mücadele etti. 1. Dünya Harbi yıllarında gençlerin askerlik için Rus ordusuna gönderilmemesi, Osmanlı askerine kurşun atılmaması yönünde telkinlerde bulundu. Altı defa hapsedildi. 1916 yıl isyanı acımasızbir biçimde bastırılınca 1930 yılında Doğu Türkistan’ın Kaşgar şehrine göç ettisonra Doğu Türkistan (Ğulca şehri)’ne vardı. Halk arasında hürriyet düşüncelerini propaganda yaptığı için 1937 yılında Çin memurları tarafından tutuklanarak, ömür boyu hapis cezası verildi. 1941 yılında adliye teftişi neticesinde hürriyetine kavuştu. Önce Rus sonra da Çin ordusunun Doğu Türkistan’ı işgaline karşı organize olan Doğu Türkistanlıların önderliğini yaptı ve bu uğurda mücadele etti. Pek çok askerî operasyonda komutanlık yaptı. 1944 yılındaki Gulca Zaferi’nden sonra kurulan Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti’nin (12 kasım 1944)cumhurbaşkanı seçildi, millî ordu başkomutanı oldu.Mareşal unvanı aldı. 1946 yılının haziran ayında Şura casusları tarafından gizli şekilde baskıyla Gulca’dan götürülen Alihan Töre hayatının sonuna kadar (1976)Taşkent’de bir nevi göz hapsinde kaldı.

Askerî ve siyasî kimliğinin yanında Sağunî’nin ilmî yönü de dikkat çekicidir. O, çeşitli eserler kaleme alarak ilim alanına da ciddi katkılarda bulunmuştur. O, “Tarih-i Muhammedî”, “Türkistan Kaygısı”, “Şifaü’l-ilel” gibi kitapları telif etmiştir. Emir Timur’un “Timur Tüzükleri”, Derviş Ali Çengi’nin “Musika Risalesi”, Ahmet Dâniş’in “Nevadirü’l-Vakayi’” adlı eserlerini Farsçadan, Herman Vambery’nin “Buhara veya Maveraünnehir Tarihi” eserlerini de Osmanlıca’dan Özbekçeye tercüme etmiştir. Şairlik yönü de olan Sağunî’nin basılmamış bir de divanı mevcuttur.Alihan Töre Tarihi mimarlık abideleri (anıtları) ve  eski el yazmalarını saklamada fedakarlık gösterdi. 20.02.1976’da Taşkent’de vefat etti. Taşkent’deki Şeyh Zeyniddin Baba kabristanına defnedildi. Özbekistan bağımsızlığına kavuşunca, Alihan Töre Sağuni’nin hatırasını ebedileştirmek maksadıyla Taşkent’ın Yekkesaray ilçesindeki orta okula, Çilanzar ilçesindeki mahalleye, Şeyhantahur ilçesindeki sokağa onun adı verildi.

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.